Nieuws

vaashelder

De energie die een dode achterlaat

De energie die een dode achterlaat

MARINUS VAN DEN BERG | GEESTELIJK VERZORGER − 12/10/11
"Ja, ik geloof echt dat de doden een bepaalde energie voor ons achterlaten." Het is de laatste zin van de indrukwekkende en aangrijpende requiemroman van A.F.Th. van der Heijden voor en ook over zijn zoon Tonio. Op Pinksterochtend 2010 verongelukte hij.

Het is een boek dat niet alleen door literatuur-critici besproken moet worden. Het boek zou ook op literatuurlijsten moeten staan in opleidingen voor verlies- en rouwverwerking. Al was het maar om dat begrip verwerking te laten verdwijnen. Afval kun je verwerken maar als je wereld instort nadat je kind de dood vindt, zijn er andere vragen aan de orde. Dan 'ween je om een verloren ik' (Arthur Polspoel).

Ook vader Van der Heijden maakte korte metten met dat rare begrip verwerken en met verwerking. Rouwen is allereerst overleven. Rouwen maakt moe, vraagt veel energie en brengt ook heel wat lichamelijke klachten met zich mee. Verwerken en nog erger: verwerkt, dat is van een andere orde. Het is een begrip uit de controlewereld. Maar wie een kind verliest aan de dood is de controle kwijt. "Ik ben niet spiritueel," zei een man, "maar sinds mijn vrouw en ik driemaal tijdens de zwangerschap ons komende kind hebben verloren, ben ik ook het geloof in de maakbaarheid verloren." Veel gelovige en ook niet meer zo gelovende mensen verliezen in deze crisis ook het almachtsbeeld van god. Ze stuiten op de muur van de onmacht.

De laatste zin uit deze requiemroman noemde ik in een gesprek met een vrouw wier man stervende is. Ze begon temidden van haar familiekring direct te vertellen over de energie die ze voelde. Haar stervens-nabije man maakte haar verdrietig en gaf haar ook energie. Het krachtige van het boek van Van der Heijden is, dat het de pijn niet vermijdt maar benoemt, erkent. Troosten is het uithouden van gemis, de pijn van de leegte. Troosten is wijs zijn in zwijgen, luisteren en nietszeggend spreken. De overledenen laten levensenergie na om verder te leven.

Dit artikel verscheen op 12 oktober 2011 in dagblad Trouw lees verder >>>